Uitdrijving

tfile 1301522086

Tot op de dag van vandaag hebben de christelijke kerken officiële duiveluitdrijvers in dienst, een traditie die teruggaat op Christus zelf. Toen Jezus zijn twaalf apostelen aanstelde, gaf Hij ze twee opdrachten: prediken en boze geesten uitdrijven. Zelf dreef Jezus routinematig duivels of onreine geesten uit. De ongelukkigen die in bijbelse tijden door Satan waren bezeten, leefden buiten de maatschappij. Naakt of in vodden gekleed zwierven ze over verlaten grafvelden, gevreesd en gemeden door hun omgeving. Ze waren meestal meervoudig gehandicapt; in het evangelie worden ze beschreven als blind, stom, spastisch of alledrie tegelijk.

Exorcisme was voor de gebroeders Van Limburg niet alleen bijbelse historie. Heel wat aandoeningen, van spierziektes tot hysterie, konden in de Middeleeuwen als bezetenheid worden aangeduid. Ten tijde van de gebroeders Van Limburg leed koning Karel VI, de oom van de hertog van Berry (en enige tijd de werkgever van hun eigen oom Jan Maelwael uit Nijmegen), aan hevige aanvallen van waanzin. Hij moest lange periodes worden opgesloten in een kooi. Dan verviel zijn regeringsmacht aan zijn broers, waaronder de hertogen van Berry, Orléans en Bourgondië, die optraden als regenten. Hun onderlinge machinaties en strijd verzwakte de positie van Frankrijk in de Honderdjarige Oorlog tegen de Engelsen en leidde uiteindelijk tot een burgeroorlog. In haar beroemde roman 'Het woud der verwachting' beschrijft Hella Haasse hoe koning Karels waanzin werd bestreden met duiveluitdrijvingen en eindeloze biechtsessies. De exorcist gebruikte bij zijn worsteling met Satan bij voorkeur de symbolen en attributen van het geloof: het crucifix, gewijde hosties, relikwieën. Soms ging het er harder aan toe. Dan werd de bezetene (vaker een vrouw dan een man) flink afgeranseld of zelfs gemarteld om de duivel te pijnigen en zo te verjagen.

Jezus' bemoeienis met deze 'verworpenen der aarde' wekte in de Middeleeuwen grote bewondering op, maar in Zijn eigen tijd oogstte Hij hoofdzakelijk scepsis en weerstand. Dat is op deze afbeelding goed te zien. In het voorportaal van een tempel is het wonder juist geschied: de duivel, een zwart monstertje met draakachtige trekken, heeft zijn besmeurde, in lompen gehulde slachtoffer verlaten. De omstanders kijken toe met nauw verholen achterdocht. Sommigen van hen zeggen: 'Met hulp van Beëlzebub, de overste der boze geesten, drijft hij de geesten uit...' Jezus weerlegt deze aantijgingen met logische argumenten. Het is bij deze gelegenheid dat Hij tegen Zijn volgelingen de bekende woorden uitspreekt: 'Wie niet met Mij is, is tegen Mij!'

x

fol 150v 151 retuschiert 200x280fol 155v 156 retuschiert 200x280 fol 160v 161 retuschiert 200x280 fol 16 retuschiert 200x280 fol 87v 88 1 retuschiert 200x280

© 2016 Stichting Gebroeders van Limburg

024 3602414

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Postbus 1180, 6501 BD Nijmegen